Πόσο εύκολα μπορεί η επιθυμία για μια καλύτερη ζωή να μετατραπεί σε εμμονή και η εμμονή σε έγκλημα; Με αυτόν τον σκοτεινό άξονα η Πατρίσια Χάισμιθ δημιούργησε το Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ, το μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε το 1955 και σύστησε στο αναγνωστικό κοινό έναν από τους πιο ιδιαίτερους αντιήρωες της αστυνομικής και ψυχολογικής λογοτεχνίας.
Πρωταγωνιστής είναι ο Τομ Ρίπλεϊ, ένας νεαρός Αμερικανός που ζει στη Νέα Υόρκη χωρίς σταθερή επαγγελματική πορεία και με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Η ζωή του αλλάζει όταν ο εύπορος Χέρμπερτ Γκρίνλιφ τού προτείνει να ταξιδέψει στην Ιταλία και να προσπαθήσει να πείσει τον γιο του, Ντίκι, να επιστρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τομ αποδέχεται την πρόταση και ταξιδεύει στην Ευρώπη. Όταν συναντά τον Ντίκι Γκρίνλιφ, έρχεται αντιμέτωπος με έναν τρόπο ζωής που βρίσκεται πολύ μακριά από τη δική του πραγματικότητα. Ο Ντίκι διαθέτει χρήματα, κοινωνική άνεση και την ελευθερία να ζει στην Ιταλία χωρίς τις οικονομικές αγωνίες που βασανίζουν τον Τομ.
Σταδιακά, ο Ρίπλεϊ δεν θέλει απλώς να γίνει φίλος του. Αρχίζει να γοητεύεται από ολόκληρη τη ζωή του.
Η σχέση τους, ωστόσο, γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη. Ο Ντίκι αρχίζει να απομακρύνεται, ενώ ο Τομ αντιλαμβάνεται ότι κινδυνεύει να χάσει τον κόσμο στον οποίο μόλις απέκτησε πρόσβαση. Από εκείνο το σημείο η ιστορία παίρνει μια πολύ πιο σκοτεινή κατεύθυνση, με τον Ρίπλεϊ να περνά τα όρια που χωρίζουν την επιθυμία από την εξαπάτηση και τελικά από το έγκλημα.
Η μεγάλη δύναμη του μυθιστορήματος βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η Χάισμιθ τοποθετεί τον αναγνώστη πολύ κοντά στη σκέψη του πρωταγωνιστή. Ο Τομ Ρίπλεϊ δεν παρουσιάζεται ως ένας συμβατικός κακοποιός. Είναι ευφυής, παρατηρητικός, προσαρμοστικός και εξαιρετικά ικανός στο να αντιλαμβάνεται τι περιμένουν οι άλλοι από εκείνον.
Ακριβώς αυτή η ικανότητα τον κάνει τόσο ανησυχητικό.
Η ταυτότητα βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου. Ο Ρίπλεϊ δεν επιθυμεί μόνο τα χρήματα ή την κοινωνική θέση ενός άλλου ανθρώπου. Επιθυμεί τη δυνατότητα να γίνει κάποιος διαφορετικός. Να εγκαταλείψει τη ζωή που θεωρεί ανεπαρκή και να κατασκευάσει μια νέα εκδοχή του εαυτού του.
Η Χάισμιθ μετατρέπει έτσι μια ιστορία εγκλήματος σε μια βαθύτερη μελέτη πάνω στη ζήλια, την κοινωνική φιλοδοξία, την εξαπάτηση και τη ρευστότητα της προσωπικής ταυτότητας. Παράλληλα, δημιουργεί ένα ασφυκτικό παιχνίδι ανάμεσα στην αποκάλυψη και τη διαφυγή, καθώς κάθε ψέμα απαιτεί ένα επόμενο για να μπορέσει να επιβιώσει.
Το Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ ήταν το πρώτο από τα πέντε μυθιστορήματα της Χάισμιθ με πρωταγωνιστή τον Τομ Ρίπλεϊ. Η επιτυχία και η διαχρονικότητα του χαρακτήρα οδήγησαν επίσης σε αρκετές κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές του έργου.
Σχεδόν επτά δεκαετίες μετά την πρώτη του έκδοση, το μυθιστόρημα εξακολουθεί να προκαλεί επειδή θέτει ένα άβολο ερώτημα: αν κάποιος είχε την ευκαιρία να εγκαταλείψει ολοκληρωτικά τον εαυτό του και να αποκτήσει τη ζωή που πάντα ζήλευε, μέχρι πού θα ήταν διατεθειμένος να φτάσει;
