Υπάρχει μια παράξενη στιγμή που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει. Ανοίγουμε ένα παλιό άλμπουμ ή πέφτουμε τυχαία πάνω σε μια φωτογραφία από χρόνια πριν και σταματάμε. Για λίγα δευτερόλεπτα δεν κοιτάμε απλώς μια εικόνα. Κοιτάμε μια άλλη εποχή της ζωής μας.
Η ανθρώπινη φύση έχει ανάγκη να επιστρέφει νοητικά στο παρελθόν. Όχι απαραίτητα επειδή θέλει να γυρίσει πίσω, αλλά επειδή προσπαθεί να καταλάβει τη διαδρομή που έκανε. Οι παλιές φωτογραφίες λειτουργούν σαν μικρές αποδείξεις ότι υπήρξαν στιγμές, άνθρωποι και εκδοχές του εαυτού μας που κάποτε ήταν η καθημερινότητά μας.
Το παράξενο είναι ότι πολλές φορές μια φωτογραφία μάς συγκινεί περισσότερο χρόνια μετά απ’ ό,τι τη στιγμή που τραβήχτηκε. Τότε ήταν απλώς μια συνηθισμένη ημέρα. Σήμερα είναι μια ανάμνηση. Η αξία της άλλαξε επειδή άλλαξε η απόσταση από αυτήν.
Ο Endel Tulving μελέτησε την αυτοβιογραφική μνήμη και τον τρόπο που ο άνθρωπος μπορεί να επιστρέφει νοητικά σε προσωπικές εμπειρίες του παρελθόντος. Οι αναμνήσεις δεν είναι απλές πληροφορίες. Είναι κομμάτια της ταυτότητάς μας.
Γι’ αυτό μια παλιά φωτογραφία δεν δείχνει μόνο πρόσωπα. Δείχνει φωνές που θυμόμαστε, συναισθήματα, όνειρα που είχαμε τότε, προβλήματα που κάποτε έμοιαζαν τεράστια και σήμερα ίσως έχουμε ξεχάσει.
Ίσως τελικά κοιτάμε παλιές φωτογραφίες όχι για να θυμηθούμε πώς ήταν οι άλλοι. Αλλά για να συναντήσουμε για λίγο τον άνθρωπο που ήμασταν εμείς.
