Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να περάσουν μια ολόκληρη ημέρα γεμάτη υποχρεώσεις και, όταν τελικά καθίσουν για λίγη ώρα χωρίς να κάνουν τίποτα, να αισθανθούν άβολα. Αντί η ξεκούραση να λειτουργήσει ως φυσιολογική ανάγκη, συνοδεύεται από μια επίμονη σκέψη: «Μήπως θα έπρεπε να κάνω κάτι πιο χρήσιμο;». Πρόκειται για μια αντίφαση της σύγχρονης καθημερινότητας, στην οποία ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος συχνά αντιμετωπίζεται σαν χρόνος που πρέπει να αξιοποιηθεί.
Για αρκετούς ανθρώπους, η παραγωγικότητα έχει συνδεθεί τόσο έντονα με την προσωπική αξία ώστε η αδράνεια προκαλεί ενοχές. Μια ώρα στον καναπέ, ένας περίπατος χωρίς συγκεκριμένο προορισμό ή ένα απόγευμα χωρίς πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι χάθηκε πολύτιμος χρόνος. Δεν υπάρχει απαραίτητα κάποια επείγουσα υποχρέωση. Αρκεί η σκέψη ότι «θα μπορούσα να κάνω κάτι».
Η αντίληψη αυτή δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Για χρόνια, η κοινωνική και επαγγελματική επιτυχία συνδέεται με την εργατικότητα, την ταχύτητα και την ικανότητα ενός ανθρώπου να διαχειρίζεται πολλές υποχρεώσεις. Το γεμάτο πρόγραμμα παρουσιάζεται συχνά ως ένδειξη δραστηριότητας και φιλοδοξίας, ενώ η έλλειψη υποχρεώσεων μπορεί να εκληφθεί λανθασμένα ως απουσία στόχων.
Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν προσθέσει ακόμη μία διάσταση. Η καθημερινότητα των άλλων εμφανίζεται συχνά ως μια αδιάκοπη ακολουθία δραστηριοτήτων: εργασία, άσκηση, ταξίδια, οικογενειακές στιγμές, προσωπική ανάπτυξη και νέες εμπειρίες. Ακόμη και η ξεκούραση παρουσιάζεται πολλές φορές οργανωμένη και «παραγωγική». Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια ημέρα κατά την οποία κάποιος απλώς δεν έκανε τίποτα ιδιαίτερο μπορεί να μοιάζει σχεδόν αποτυχημένη.
Ωστόσο, η ξεκούραση δεν αποτελεί το αντίθετο της παραγωγικότητας. Αποτελεί μέρος του ίδιου κύκλου. Η συγκέντρωση, η δημιουργικότητα και η ικανότητα λήψης αποφάσεων δεν μπορούν να διατηρούνται στο ίδιο επίπεδο χωρίς περιόδους αποφόρτισης. Ένας εγκέφαλος που βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπος με υποχρεώσεις και πληροφορίες δεν γίνεται απαραίτητα αποτελεσματικότερος επειδή εργάζεται περισσότερο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος, αρκετοί δυσκολεύονται πλέον να τον αφήσουν πραγματικά κενό. Το κινητό τηλέφωνο καλύπτει αμέσως κάθε στιγμή αναμονής. Μερικά λεπτά χωρίς δραστηριότητα μετατρέπονται σε έλεγχο μηνυμάτων, ειδήσεων ή κοινωνικών δικτύων. Η πλήρης απουσία ερεθισμάτων έχει γίνει ασυνήθιστη.
Έτσι δημιουργείται σταδιακά μια καθημερινότητα στην οποία ο άνθρωπος μπορεί να σταματά σωματικά χωρίς να σταματά ποτέ νοητικά. Ακόμη και όταν δεν εργάζεται, συνεχίζει να οργανώνει, να ελέγχει, να σχεδιάζει ή να σκέφτεται την επόμενη υποχρέωση.
Το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλειφθούν οι στόχοι ούτε να υποτιμηθεί η αξία της προσπάθειας. Είναι να αναγνωριστεί ότι δεν χρειάζεται κάθε ώρα της ημέρας να παράγει ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα. Υπάρχουν στιγμές των οποίων η χρησιμότητα βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν απαιτούν τίποτα.
Ίσως, λοιπόν, μία από τις δυσκολότερες μορφές ξεκούρασης σήμερα να μην είναι το να βρούμε ελεύθερο χρόνο. Είναι να καταφέρουμε να τον χρησιμοποιήσουμε χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να απολογηθούμε γι' αυτό.
