Όσο μεγαλώνουμε, όλοι κάνουμε την ίδια διαπίστωση. Τα καλοκαίρια περνούν πιο γρήγορα, οι μήνες μοιάζουν εβδομάδες και τα χρόνια γλιστρούν σχεδόν αθόρυβα. Όταν ήμασταν παιδιά, ο χρόνος έμοιαζε άπειρος. Τώρα, νιώθουμε πως μας προσπερνά. Γιατί συμβαίνει αυτό Το φαινόμενο δεν είναι φαντασίωση. Έχει βαθιές ψυχολογικές, νευρολογικές και βιωματικές εξηγήσεις, που συνδέονται με τον τρόπο που ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται τη ροή της ζωής.
Η σχέση ανάμεσα στις εμπειρίες και την αίσθηση του χρόνου
Όταν είμαστε παιδιά, σχεδόν κάθε εμπειρία είναι καινούρια. Η πρώτη μέρα στο σχολείο, το πρώτο ποδήλατο, η πρώτη εκδρομή. Ο εγκέφαλος καταγράφει αυτές τις εμπειρίες σαν σημαντικά γεγονότα και επεξεργάζεται κάθε λεπτομέρεια με ιδιαίτερη ένταση. Όταν συμβαίνουν πολλά νέα πράγματα, ο χρόνος φαίνεται να “γεμίζει”. Γι’ αυτό ακριβώς οι παιδικές μας αναμνήσεις μοιάζουν τόσο πλούσιες και εκτεταμένες.
Μεγαλώνοντας όμως, οι καινούριες εμπειρίες αραιώνουν. Η καθημερινότητα γίνεται πιο επαναλαμβανόμενη. Ο εγκέφαλος καταγράφει όλο και λιγότερες λεπτομέρειες, αφού πολλά από όσα ζούμε τα έχει ξαναζήσει. Έτσι, η ανάμνηση ολόκληρων περιόδων γίνεται πιο “συμπιεσμένη”. Όταν κοιτάζουμε πίσω, ο χρόνος μοιάζει να πέρασε πολύ πιο γρήγορα.
Η νευρολογική πραγματικότητα και η επεξεργασία των ερεθισμάτων
Ο εγκέφαλος δεν μετρά τον χρόνο με ρολόι. Τον μετρά με βάση την ποσότητα των ερεθισμάτων που επεξεργάζεται. Όσο μικρότεροι είμαστε, τόσο πιο γρήγορος είναι ο νευρολογικός μας ρυθμός. Οι αντιδράσεις, η περιέργεια και η εγρήγορση λειτουργούν σαν “μεγεθυντικός φακός” του χρόνου. Καθώς μεγαλώνουμε, η νευρωνική δραστηριότητα επιβραδύνεται. Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος καταγράφει λιγότερα ανά δευτερόλεπτο, με αποτέλεσμα ο ίδιος ο χρόνος να φαίνεται πιο μικρός.
Η ψυχολογική διάσταση και η αίσθηση του βάρους της ζωής
Μεγαλώνοντας, οι υποχρεώσεις αυξάνονται. Επαγγελματικές ευθύνες, οικογενειακές ανάγκες, οικονομικές πιέσεις, κοινωνικά καθήκοντα. Η ημέρα γεμίζει με πράγματα που “πρέπει” να γίνουν και όχι με πράγματα που μας δημιουργούν ενθουσιασμό. Έτσι, ο χρόνος παύει να είναι κάτι που ζούμε. Γίνεται κάτι που κυνηγάμε.
Όταν η καθημερινότητα χάνει το στοιχείο της προσμονής και της χαράς, ο εγκέφαλος δεν αποθηκεύει ουσιαστικές μνήμες. Χωρίς νέες έντονες καταγραφές, οι εβδομάδες μοιάζουν να περνούν χωρίς “σημάδια”. Είναι σαν να μην αφήνουν ίχνος. Και όταν δεν μένει ίχνος, ο χρόνος φαίνεται να έτρεξε.
Η αναλογία ζωής και χρόνου
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η αναλογία. Για ένα παιδί πέντε χρονών, ένας χρόνος είναι το είκοσι τοις εκατό της ζωής του. Ατελείωτος. Για έναν ενήλικα τριάντα, σαράντα ή πενήντα χρονών, ένας χρόνος είναι ένα μικρό κλάσμα του συνολικού βίου. Όσο μικρότερο είναι το ποσοστό, τόσο πιο μικρή είναι και η ψυχολογική αίσθηση διάρκειας.
Πώς μπορούμε να “επιβραδύνουμε” τον χρόνο
Αν και ο χρόνος δεν αλλάζει πραγματικά ταχύτητα, μπορούμε να αλλάξουμε την αίσθησή του. Η λύση βρίσκεται στο να αυξήσουμε τις νέες εμπειρίες και να δημιουργήσουμε στιγμές που ο εγκέφαλος θα καταγράψει με ένταση.
Μερικοί τρόποι που βοηθούν είναι οι εξής
• Να ταξιδεύουμε σε καινούρια μέρη έστω και κοντινά
• Να μαθαίνουμε νέες δεξιότητες που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο
• Να γνωρίζουμε νέους ανθρώπους και να δημιουργούμε νέες κοινωνικές δυναμικές
• Να βάζουμε μικρούς στόχους που γεννούν ενθουσιασμό
• Να αφιερώνουμε χρόνο σε δραστηριότητες που μας κάνουν να νιώθουμε ζωντανοί
Όταν γεμίζουμε τη ζωή με στιγμές που έχουν νόημα, ο χρόνος “απλώνεται”. Ξαναβρίσκει τη βραδύτητα που είχε κάποτε.
Η ουσία της ανθρώπινης εμπειρίας
Ο χρόνος δεν επιταχύνεται πραγματικά. Εμείς αλλάζουμε. Αλλάζουμε ως άνθρωποι, ως συνειδήσεις, ως πλάσματα που μαθαίνουν, κουράζονται, ωριμάζουν. Η κατανόηση του φαινομένου δεν μας κάνει απλώς να νιώθουμε καλύτερα. Μας υπενθυμίζει ότι η ζωή δεν είναι αγώνας δρόμου. Είναι μια συλλογή στιγμών που αξίζει να τις ζούμε συνειδητά.
