Το μυθιστόρημα Οι άθλιοι του Βίκτωρ Ουγκώ δημοσιεύθηκε το 1862 και θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα έργα της γαλλικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο έργο που συνδυάζει ιστορική αφήγηση, κοινωνική κριτική και βαθιά ψυχολογική ανάλυση, εξετάζοντας τη φτώχεια, τη δικαιοσύνη, τη συγχώρεση και τη δύναμη της ανθρώπινης αλλαγής.
Κεντρικός ήρωας είναι ο Ζαν Βαλζάν, ένας άνδρας που καταδικάζεται σε πολυετή καταναγκαστικά έργα επειδή έκλεψε ένα καρβέλι ψωμί για να θρέψει την πεινασμένη οικογένεια της αδελφής του. Μετά την αποφυλάκισή του, προσπαθεί να ξαναχτίσει τη ζωή του, όμως το παρελθόν του τον ακολουθεί διαρκώς.
Καθοριστική στιγμή στην πορεία του αποτελεί η συνάντησή του με τον επίσκοπο Μπιενβενύ, του οποίου η πράξη συγχώρεσης και καλοσύνης αλλάζει ριζικά την αντίληψή του για τη ζωή. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, ο Ζαν Βαλζάν αφιερώνεται στο να γίνει ένας έντιμος άνθρωπος και να βοηθά τους άλλους, χωρίς όμως να σταματά να καταδιώκεται από τον αστυνόμο Ζαβέρ.
Ο Ζαβέρ πιστεύει απόλυτα ότι ο νόμος πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς προσωπικές κρίσεις. Η αδιάκοπη καταδίωξη του Ζαν Βαλζάν δεν αποτελεί μόνο σύγκρουση δύο ανθρώπων, αλλά και αντιπαράθεση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για τη δικαιοσύνη: της αυστηρής εφαρμογής του νόμου και της δύναμης της επιείκειας και της ηθικής μεταμόρφωσης.
Παράλληλα, ο Ουγκώ παρουσιάζει τις ζωές πολλών ακόμη χαρακτήρων, όπως της Φαντίν, της κόρης της Κοζέτ και του νεαρού Μάριου, συνδέοντας τις προσωπικές τους ιστορίες με τα μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα της Γαλλίας του 19ου αιώνα. Ιδιαίτερη θέση στο έργο κατέχει και η Εξέγερση του Ιουνίου του 1832 στο Παρίσι, η οποία αποτελεί σημαντικό ιστορικό φόντο της αφήγησης.
Η γραφή του Ουγκώ χαρακτηρίζεται από έντονη ανθρωπιστική διάθεση και πλούσια περιγραφή. Ο συγγραφέας δεν περιορίζεται στην εξέλιξη της πλοκής, αλλά παρεμβάλλει ιστορικές, κοινωνικές και φιλοσοφικές αναλύσεις που δίνουν στο έργο ευρύτερη διάσταση.
Οι άθλιοι δεν είναι μόνο η ιστορία ενός ανθρώπου που επιδιώκει τη λύτρωση. Είναι μια βαθιά μελέτη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της κοινωνικής αδικίας και της πίστης ότι ακόμη και ο πιο πληγωμένος άνθρωπος μπορεί να αλλάξει όταν του δοθεί μια πραγματική ευκαιρία.
